निष्काळजीपणाची किंमत: निरपराधांचे जीव

निष्काळजीपणाची किंमत: निरपराधांचे जीव

दुर्घटना घडण्यापूर्वी डोळे उघडा! — प्रतिक्रियात्मक नव्हे, पूर्वतयारीची गरज
महाराष्ट्रात अलीकडच्या काळात घडणाऱ्या जीवघेण्या दुर्घटना केवळ अपघात म्हणून दुर्लक्षित करता येणार नाहीत. त्या आपल्या व्यवस्थेतील गंभीर त्रुटी, निष्काळजीपणा आणि “घटना घडल्यावरच जाग येते” या मानसिकतेचे जिवंत उदाहरण आहेत. विहिरीत कोसळणारी वाहने, जर्जर पूल अचानक ढासळणे, घाटरस्त्यांवरून दरीत पडणाऱ्या गाड्या, पावसाळ्यात कोसळणारी होर्डिंग्ज—या सगळ्या घटना एकच संदेश देतात: आपण पूर्वतयारीत अपयशी ठरत आहोत.
नाशिकजवळील दिंडोरी येथे उघड्या विहिरीत कार कोसळून नऊ जणांचा मृत्यू झाला—एक साधा कठडा असता, तर हा अपघात टळला असता. नांदेडमध्ये ट्रॅक्टर विहिरीत पडून सात मजुरांचा बळी गेला—वेळेवर मदत मिळाली असती, तर काही जीव वाचू शकले असते. बेगडेवाडीतील जर्जर पूल वर्षानुवर्षे ‘धोकादायक’ फलक लावून वापरात ठेवण्यात आला आणि अखेर कोसळला. ताम्हिणी घाटातील अपुऱ्या सुरक्षेमुळे वाहन दरीत कोसळले. घाटकोपरमध्ये अनधिकृत व कमकुवत होर्डिंग कोसळून १४ जणांचा मृत्यू झाला.
प्रत्येक दुर्घटनेनंतर एकच क्रम दिसतो—नेत्यांच्या भेटी, मदतीच्या घोषणा, काही दिवसांचा गाजावाजा आणि नंतर सर्व काही शांत. मात्र, या शांततेत एक मूलभूत प्रश्न हरवतो: ही दुर्घटना आधीच टाळता आली नसती का?
उत्तर स्पष्ट आहे—होय!
जर प्रशासनाने प्रतिक्रियात्मक (Reactive) नव्हे, तर पूर्वकल्पित (Proactive) दृष्टिकोन स्वीकारला असता.
आज गरज आहे “Poka-Yoke” (मिस्टेक-प्रूफ) तंत्रज्ञानाची—जिथे मानवी चूक होण्याची शक्यता कमीत कमी केली जाते. धोकादायक ठिकाणी सेन्सर्स, LED चेतावणी फलक, स्वयंचलित बॅरियर्स यांसारख्या उपाययोजना तातडीने राबवायला हव्यात. विहिरी, पूल, घाटरस्ते यांची नियमित व सक्तीची सुरक्षा तपासणी अनिवार्य करणे ही काळाची गरज आहे.
तंत्रज्ञानासोबतच व्यवस्थेतील गुणवत्ता वाढवणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये तज्ज्ञ अभियंते, सुरक्षा सल्लागार आणि प्रशिक्षित मनुष्यबळाची नियुक्ती आवश्यक आहे. तसेच, दुर्घटना घडल्यास संबंधित अधिकाऱ्यांची वैयक्तिक जबाबदारी निश्चित केली पाहिजे. केवळ निलंबन नव्हे, तर कठोर कायदेशीर कारवाई झाल्याशिवाय बदल घडणार नाही.
या सगळ्यात नागरिकांची भूमिकाही महत्त्वाची आहे. धोकादायक ठिकाणे आढळल्यास त्याचे फोटो-व्हिडिओ पुरावे गोळा करून तक्रार करणे, सोशल मीडियावर आवाज उठवणे—ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे. सुरक्षितता ही केवळ प्रशासनाची नाही, तर संपूर्ण समाजाची सामूहिक जबाबदारी आहे.
आज प्रश्न फक्त व्यवस्थेचा नाही, तर आपल्या मानसिकतेचा आहे. आपण प्रत्येक वेळी दुर्घटना घडल्यावरच शहाणे होणार का? की वेळेआधीच जागे होऊन जीव वाचवणार?
ज्या दुर्घटना योग्य पूर्वतयारीने टाळता येऊ शकतात, त्या टाळल्याच पाहिजेत—कारण प्रत्येक वाचलेला जीव हीच खरी प्रगती आहे.
– संपादक: उमेश कुलकर्णी, लोक 1 न्यूज
9822548429